Van aardbeien en landlopers

Merksplas · 52 km

Antwerpen ·
Merksplas · Vosselaar · Vlimmeren · Beerse · Rijkevorsel ·
Merksplas-Kolonie

Hoewel beschermd sinds 1999 is toegang tot de voormalige grote (3000 m2) boerderij van de landbouwkolonie bij politiebevel verboden wegens te bouwvallig. Landlopers en gedetineerden met een lichte straf runden het gemengde landbouwbedrijf en bewerkten de 210 ha akkergrond onder leiding van een landbouwingenieur, die vlak bij de boerderij woonde. De soms 6000 gedetineerden werden bewaakt door 150 soldaten. Naarmate het bedelaarshuis evolueerde tot strafinrichting en opvang voor ‘abnormalen’, raakte de boerderij in onbruik. Merksplas voert de komende jaren dringende onderhoudswerken uit aan de bouwvallige hoevegebouwen. Witte kruisjes zonder naam bezaaien de trieste dodenakker van de voormalige landloperskolonie van Merksplas. Een cijfer op de zijarm van de kruisjes is de enige identificatie van de overledenen. Vermoedelijk liggen hier 300 landlopers begraven. Sinds in 1993 de wet op de landloperij is afgeschaft, vinden geen begravingen meer plaats. Het ‘pestkerkhof’ aan de overkant van de dreef is nog desolater. Wie tijdens de Eerste Wereldoorlog het bijltje legde door besmettelijke ziekten, vond er zijn laatste plek in een graf vol kalk. Bij het uitbreken van de Spaanse griep vielen er in de kolonie tot 50 doden per dag. Omdat de graven werden hergebruikt, leek het alsof de kruisjes nooit stilstonden, maar leken te zweven. Nu staan er geen kruisen meer.

Merksplas
Merksplas, in de Antwerpse Noorderkempen, wordt nog vaak geassocieerd met het voormalige opvangcentrum voor landlopers. In het centrum is nu een gesloten instelling voor illegale vluchtelingen en een gevangenis ondergebracht. Merksplas is echter veel meer dan dat: je kunt hier heel wat natuurschoon ontdekken langs de vele wandelpaden die de groene omgeving doorkruisen. Zoals elders in de zandige Noorderkempen werden ook in Merksplas voorwerpen gevonden uit de prehistorie en de Romeinse tijd. De nederzetting ontwikkelde zich verder in de Frankische tijd en kwam later in bezit van de hertogen van Brabant. In de late 19de eeuw werd in Merksplas een strafkolonie ingericht, waar tot 1993 ook landlopers en bedelaars werden ondergebracht. Buiten het centrum liggen nog diverse goed bewaarde Kempense boerderijen.
Telefoonnummer
014 63 94 00
Website
http://www.merksplas.be
Bolks Heike

Ideale stopplaats tijdens een fietstochtje door de Noorderkempen. Ruim terras.

Telefoonnummer
03 314 22 16
Looypaal

De Looypaal of Vossepaal is een eeuwenoude grenspaal op het raakpunt van de gemeenten Vosselaar, Turnhout en Beerse. In de richting van Beerse is de letter B gebeiteld, in de richting van Turnhout is dat een T, terwijl een sierlijke vossenstaart Vosselaar aangeeft. Het is het vertrekpunt van heel wat wandelingen en fetstochten.

Telefoonnummer
Brasserie Het Park

Op het dorpsplein van Vosselaar, naast de neogotische Onze-Lieve-Vrouwekerk, is brasserie Het Park een ideale stopplaats. Els en Wim ontvangen je hartelijk in hun gezellige brasserie, waar je terechtkunt voor een hapje of een drankje, van een gewoon koffietje tot verzorgde snacks en maaltijdsalades.

Telefoonnummer
014 75 52 51
Openingsuren

Van dinsdag tot zondag.

Website
http://www.2350.be
De Duivelskuil

Het natuurgebied De Duivelskuil bevindt zich op de plaats waar vroeger een kleiput met bijbehorende steenbakkerij was. De oude kleiput is ondertussen geëvolueerd tot een ven, waar je onder meer zonnedauw aantreft. Het gebied wordt begraasd door konikpaarden, van oorsprong een wild tot halfwild paardenras uit Polen en Wit-Rusland. Konik is het Poolse woord voor 'paardje'.

Telefoonnummer
Aan de Waterkant

Café Aan de Waterkant is prachtig gelegen aan de fietsbrug over het kanaal Dessel-Schoten. Op het leuke terras met fraai uitzicht op de fietsbrug kun je in een groene omgeving rustig genieten van een koffietje of een lekker streekbiertje. Tenzij je trek hebt in een kleine snack.

Telefoonnummer
0477 69 37 99
Openingsuren

Dagelijks.

Plumbridge

Eind september 1944 vormde de Britse 146ste brigade het bruggenhoofd met de codenaam Plumbridge, bij Sint-Jozef Rijkevorsel. Dit bruggenhoofd was van zeer groot strategisch belang voor de geallieerde troepen. Hier staken ze het kanaal over om na een lange strijd de Duitse stellingen te doorbreken. Van hieruit startte ook de bevrijding van buurdorpen Brecht, Wuustwezel, Hoogstraten en Merksplas.

Telefoonnummer
Boom van de 8 Zaligheden

In de beboste stuifduinketen de Rollekensbergen in Lille staat de Boom van de Acht Zaligheden. Deze boom, een van de merkwaardigste in het land, had ooit 8 stammen. Eén werd er ziek en moest afgezaagd. Volgens de verhalen echter was dat een vandalenstreek van betrapte stropers, die zich zo wilden wreken op de boswachter. Vermoedelijk dateert de boom van 1850.

Telefoonnummer
Openingsuren

Doorlopend te bekijken.

Konijnenberg

Dé trekpleister van Vosselaar is de Konijnenberg, het enige overblijfsel van een stuifduinengebied dat al vermeld wordt op de Ferrariskaart van het einde van de 18de eeuw. Deze opmerkelijke groene zone van 18 ha, midden in het centrum van de gemeente, is een ideaal speelterrein voor de lokale jeugd. De sikkelvormige landduin met een lengte van maar liefst 700 m is zeer zeker de blikvanger, want hij strekt zich uit van het dorpscentrum in zuidwestelijke richting. Met zijn ruim 36 m is het de hoogste stuifduin in de Antwerpse Kempen. Dit natuurgebied heeft een beschermd statuut, maar blijft jammer genoeg onderhevig aan erosie.

Telefoonnummer
Openingsuren

Doorlopend toegangelijk.

Rijksdomein De Kolonie

Toen in 1993 de Wet op de Landloperij werd afgeschaft, kregen de nog 240 aanwezige landlopers hun vrijheid terug. Vanaf dan groeide de vroegere landloperskolonie uit tot een van de grootste strafnrichtingen van België. In de vroegere slaapzalen kwam een centrum voor uitgeprocedeerde illegalen. Rond deze gebouwen zit een volledig justitiedorp met cipierswoningen, een grote hoeve, een school en een kapel. Al die gebouwen zijn ondertussen beschermd.

Telefoonnummer
014 63 36 24
Openingsuren

De strafinrichting kan niet vrij bezocht worden. Gevangenismuseum (in de O.L.Vrouw-Hemelvaartkapel): van maart tot oktober, elke tweede en vierde zondag van de maand van 13 tot 18 u.

Website
http://www.gevangenismuseum.be
Sint-Corneliuskapel

De Sint-Corneliuskapel is gebouwd in de 15de eeuw en bevat nog merkwaardig meubilair uit die periode. De kapel was vroeger een bedevaartsoord waar men schietgebedjes tegen stuipen, epilepsie of zenuwkwalen kwam doen. Cornelius is ook beschermheilige van de boeren en het rundvee. Nu nog wordt alle jaren op de dinsdag na Pasen de Kapellekesmarkt gehouden.

Telefoonnummer
Openingsuren

De kapel kan enkel op aanvraag bezocht worden.

Zwartgoorheide

Het mooie, 42 ha grote bosgebied Zwartgoorheide bestaat uit een aaneenschakeling van weilanden, heidegebieden en bospartijen met veel grove en Corsicaanse den. Het is een van de weinige regio’s in Vlaanderen waar de rode bosbes groeit. Kuif- en matkopmees zijn veel voorkomende vogels. Wandelaars, fietsers en ruiters zijn welkom op de aangeduide paden, kinderen kunnen hun hartje ophalen in het speelbos.

Telefoonnummer
Openingsuren

Van zonsopgang tot zonsondergang.

Hoogstraten
Hoogstraten, gelegen in de Antwerpse Kempen en dicht bij de Nederlandse grens, is een interessante gemeente met tal van fraaie monumenten en natuurschoon. Ooit was Hoogstraten een welvarende stad, die in de 18de eeuw zelfs tot hertogdom verheven werd. Het meest prestigieuze bouwwerk is wel de Sint-Katharinakerk, waarvan de 105 meter hoge spits het omliggende platteland domineert. De kerk in baksteengotiek is een meesterwerk van de Mechelse architectenfamilie Keldermans. Ook het interieur is zeer rijk versierd. In de kerk bevinden zich de praalgraven van de familie De Lalaing, de eerste graven van Hoogstraten, een 15de-eeuws koorgestoelte en prachtig houtsnijwerk. De Keldermansen werkten ook mee aan het stadhuis en aan het grafelijke kasteel aan de rivier de Mark. Het kasteel werd in de loop der tijden een aantal malen belegerd en vernield. In de stadskern ligt op korte afstand van de kerk het 14de-eeuwse begijnhof met het Stedelijk Museum. In dit museum worden afwisselend gelegenheidstentoonstellingen georganiseerd. Er zijn ook heel wat educatieve activiteiten en geregeld evenementen. Alle informatie vind je op de gemeentelijke website.
Telefoonnummer
03 340 19 11
Website
http://www.hoogstraten.be
Stenen Bergmolen

Deze stenen bergmolen uit 1861-62 staat op een 'belt' of berg, 28 meter boven de zeespiegel. Hij is de laatste overblijver van de vele molens die Rijkevorsel ooit rijk was. De bovenkruier is uitgerust met één koppel molenstenen om graan te malen. De vijftien ton zware molenkap draait op een Engels gietijzeren kruiwerk.

Telefoonnummer
03 340 00 12
Website
http://www.stenenbergmolen.be
Gevangenismuseum

In de landloperskapel van Merksplas-Kolonie is in de kelder een museum ingericht. Er zijn twee verhaallijnen. 'Straffen en misdrijven door de eeuwen heen' schetst het ontstaan en de evolutie van het Belgisch gevangeniswezen en focust op de evolutie van de mensenrechten in gevangenissen. Het tweede thema is: 'Het leven zoals het was'. Je maakt kennis met de vagebonden in de landloperskolonies.

Website
http://www.gevangenismuseum.be
Begraafplaats Merksplas-Kolonie

Zowel Merksplas-Kolonie als Wortel-Kolonie, enkele kilometers noordelijker, zijn de enige plaatsen in België waar gevangenen die tijdens hun verblijf stierven ook een laatste rustplaats kregen. In Merksplas werden tussen 1875 en 2000 ongeveer 6000 landlopers of gevangenen begraven. De meesten hadden geen familie (meer) of hun familieleden weigerden een begrafenis in hun geboorteplaats. Zowel katholieken als atheïsten kregen hier een eenvoudig wit kruis ter nagedachtenis.

Kapel Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart

Dit bedehuis is eigenlijk een volwaardige kerk. In 1899 werd zij in gebruik genomen en toegewijd aan O.L.V.-Hemelvaart. Opmerkelijk aan de kapel is dat het koor niet naar het oosten is gericht (zoals gebruikelijk bij katholieke kerken), maar naar het westen. Op de toren prijkt bovendien geen haan, maar een kruis. Architect Victor Besme vond de wereldse verbondenheid met de tegenoverliggende gevangenis belangrijker dan de katholieke gebruikelijkheden.

Rollekensberg

In de naaldbossen van de Kempen tref je heel vaak de vliegenzwam (Amanita muscaria) aan. Vroeger werd hij gebruikt om vliegen te verdelgen, vandaar de naam. De witte stippen op het hoedje zijn overblijfselen van het omhulsel waar de volledige paddenstoel in verpakt zat onder de grond. Wegens zijn hallucinogene eigenschappen werd hij vaak toegepast in godsdienstige rituelen.

Toon meer (+)Toon minder (-)

In de uithoek van de provincie Antwerpen werden in de 19de eeuw twee Rijksweldadigheidskolonies uitgebouwd: een in Wortel en een in Merksplas. Landlopers en bedelaars die iets op hun kerfstok hadden werden er 'heropgevoed'. Merksplas kon tot 2000 mannen opvangen. Ze werden er omgeschoold tot landbouwer. Na de afschaffing van de wet op de landloperij werd Merksplas-kolonie ingericht als asielcentrum. Maar op deze fietstocht maak je ook kennis met de aardbeienteelt van Merksplas, ontdek je een uniek stuifduinengebied en fiets door de mooie Zwartgoorheide.

Wens je meer informatie over deze route (Roadbook, gpx-bestanden en praktische info)?

Al deze informatie vind je in de volgende gids:

Fietsbox Vlaanderen

Knooppunter fietsbox Vlaanderen: nu met digitale navigatie-app

Deze Knooppunter fietsbox verzamelt de mooiste fietsroutes van Vlaanderen. Bij elke fietstocht hoort een roadbook die de fietser de meest complete info in de meest compacte vorm biedt, inclusief de vermelding van de startplaats, een opsomming van de fietsknooppunten, de afstand tussen de knooppunten en de situering van de bezienswaardigheden en horecazaken onderweg.

Alle roadbooks kun je, na registratie, op deze website gratis downloaden.
Bij elke route hoort ook een fietskaartje met aanduiding van de fietsknooppunten. Je vindt de meest actuele versie van die kaartjes op deze website.

Nieuw! Vanaf nu kun je alle Knooppunter-info ook tijdens het fietsen probleemloos én gratis raadplegen via de digitale navigatie-app. Het enige wat je hiervoor nodig hebt is een opgeladen smartphone met internettoegang.

€29,99

Heb je deze gids al ?

Na aankoop kun je jouw Knooppuntergids op deze website registreren. Zo krijg je toegang tot de meest actuele versie van de routes uit je gids en alle extra informatie en mogelijkheden. Je kunt je gids activeren met de persoonlijke unieke code die je vooraan in je boek terugvindt.